Tvö verk á Reykjavík Dance Festival í nóvember nálgast hinseginleika frá ólíkum sjónarhornum. Í Papa eru föðurímyndir, karlmennska, þrá og umhyggja skoðuð með húmor að vopni, en í EPICLOGUE gera tveir dansarar tilraun til að skapa rými þar sem hinsegin líkamar þurfa ekki að birtast sem viðkvæmir eða jaðarsettir heldur mega vera sterkir, sýnilegir og ráðandi.
Reykjavík Dance Festival fer fram dagana 11.–15. nóvember og meðal fjölbreyttrar dagskrár hátíðarinnar eru tvö verk þar sem hinsegin reynsla og sjálfsmynd eru beinlínis hluti af listrænni nálgun.
Verkin eru þó býsna ólík. Í Papa nota Halla Ólafsdóttir og Sindri Runudde föðurímyndina sem útgangspunkt til að skoða karlmennsku, vald og umhyggju, en danska-norska tvíeykið Køteren og Terrieren gengur lengra inn í líkamann sjálfan í EPICLOGUE og spyr hverjir fái að taka sér rými, vera sýnilegir og upplifa sig sterka.
Pabbabrandarar, „daddy issues“ og umhyggja
Í Papa sitja íslenski danshöfundurinn Halla Ólafsdóttir og sænski dansarinn og danshöfundurinn Sindri Runudde undir risastóru skýi og eiga það sem lýst er sem endalausu samtali um feður. Undir hljómar tónlist eftir Planningtorock og samtalið færist smám saman út í salinn.
Halla og Sindri koma að viðfangsefninu úr ólíkum áttum. Sindri talar um sín „daddy issues“, en Halla lýsir sér sem dæmigerðri „pabbastelpu“. Úr persónulegum minningum og fantasíum verða til ýmsar föðurímyndir og með dansi, samtölum og pabbabröndurum velta þau fyrir sér karlmennsku, valdi, þrá og umhyggju.
Í kynningu hátíðarinnar er Papa lýst sem léttleikandi verki „með hinsegin heilindum“ sem eigi að geta höfðað til allra sem eiga í sambandi við föður, hvort sem hann er nærverandi eða fjarverandi.
Það sem gerir hinsegin sjónarhornið sérstaklega áhugavert er hvernig verkið tekur fyrir umhyggju. Hún hefur lengi verið tengd konum og því sem talið hefur verið kvenlegt, en Halla og Sindri velta fyrir sér hvernig umhyggja, ást og vald geti litið út þegar hefðbundnar hugmyndir um kynhlutverk og feðraveldi eru teknar í sundur og settar saman á nýjan hátt.
Sjálfsmyndin er þar heldur ekki föst stærð. Papa reikar á milli minninga, drauma og síbreytilegra sjálfsmynda og spyr meðal annars hvernig fyrirmyndir okkar móta það hver við verðum – og hvort hægt sé að endurskilgreina hugmyndir okkar um bæði vald og ást.
Halla Ólafsdóttir hefur lengi starfað á alþjóðlegum vettvangi og er búsett í Stokkhólmi. Í verkum hennar mætast gjarnan feminísk nálgun, dægurmenning og dans. Sindri Runudde vinnur meðal annars með hljóð, skynjun og líkamann sem eins konar lifandi safn og hefur unnið út frá bæði hinsegin og feminískum sjónarhornum.
Papa verður sýnt í Hafnarhúsi Listasafns Reykjavíkur miðvikudaginn 11. nóvember kl. 21. Hlutar sýningarinnar eru hljóðlýstir af flytjendunum sjálfum og mjúk samskipti við áhorfendur geta átt sér stað.
Nánar um Papa á vef Reykjavík Dance Festival
Að hafna hlutverki hins berskjaldaða
EPICLOGUE, sem verður sýnt fjórum dögum síðar, tekur allt aðra stefnu.
Þar vinna Bjørk-Mynte Paulse og Jonathan Ibsen, sem mynda listræna tvíeykið Køteren og Terrieren, út frá þeirri spurningu hvernig hinsegin líkamar geti tekið sér rými í samfélagi þar sem sís kynvitund og gagnkynhneigð eru enn hið sjálfgefna viðmið.
Bjørk-Mynte er trans kona og Jonathan samkynhneigður karlmaður og eigin reynsla þeirra af kyni, kynhneigð og sjálfsmynd er hluti af þeirri sýn sem þau koma með inn í verkið.
Í EPICLOGUE er markmiðið ekki fyrst og fremst að sýna hinsegin líkamann sem berskjaldaðan eða í stöðugri vörn. Þvert á móti vilja listamennirnir skapa heim þar sem hann getur verið sterkur, sýnilegur og ráðandi.
Þau spyrja hvað það kosti að taka sér rými sem öðrum er oft veitt án þess að þeir þurfi sérstaklega að berjast fyrir því. Um leið reyna þau að ímynda sér annan veruleika, þar sem kunnugleg viðmið um kyn, líkama og kynhneigð hafa misst vald sitt.
Nánd gegnir stóru hlutverki. Tveir líkamar halda hvor á öðrum, bera hvorn annan og afhjúpa sig fyrir hvor öðrum. Með trausti, ást og umhyggju reyna þeir að nálgast eitthvað sem virðist bæði líkamlega og tilfinningalega ómögulegt.
Þar verður sýnileiki ekki aðeins spurning um að fá að sjást heldur um það hvernig við fáum að sjást.
Køteren og Terrieren segjast vilja sýna hinsegin líkama á hátt sem þau hafi sjálf ekki áður fengið að sjá. Með því að hafna hlutverki fórnarlambsins eða hins sífellt viðkvæma leitast þau við að skapa aðrar frásagnir og jafnvel nýjar goðsagnir um hinsegin tilveru.
Það er sterkt sjónarhorn á tímum þegar hinsegin líkamar, og ekki síst trans líkamar, eru sífellt oftar gerðir að pólitísku umræðuefni. Í EPICLOGUE fær líkaminn sjálfur þess í stað að stjórna frásögninni.
Sýningin er mjög líkamleg og inniheldur nekt. Hún er því ekki ætluð börnum.
EPICLOGUE verður sýnt sunnudaginn 15. nóvember kl. 20 í Kassanum í Þjóðleikhúsinu.
Nánar um EPICLOGUE á vef Reykjavík Dance Festival
Tvær ólíkar leiðir inn í hinsegin reynslu
Það sem tengir verkin saman er ekki ein ákveðin skilgreining á hinseginleika heldur áhuginn á því hvernig sjálfsmynd verður til í samskiptum við aðra og við þær hugmyndir sem samfélagið leggur á okkur.
Papa byrjar hjá föðurnum, fjölskyldunni og spurningunni um hvað karlmennska, vald og umhyggja geti þýtt. EPICLOGUE byrjar hjá líkamanum sjálfum og spyr hver hafi rétt til að sjást, taka sér rými, þrá og vera sterkur.
Annað verkið notar leikgleði og pabbabrandara. Hitt sækir í nánd, líkamlega berskjöldun og tilraunir til að ímynda sér samfélag þar sem núverandi viðmið hafa misst vald sitt.
Bæði spyrja þau þó á sinn hátt sömu spurningarinnar: Hvað gerist þegar hinsegin fólk fær ekki aðeins að bregðast við þeim ramma sem samfélagið hefur skapað, heldur að skapa sinn eigin?
Myndir: Reykjavík Dance Festival